Тавре нависандаи машҳури қирғиз Чингиз Айтматов ва дигар маъхазҳои таърихӣ зикр мекунанд, меҳани аслии қирғизҳо дар Сибир, соҳилҳои дарёи Енисей – Онасой буда, онҳо бо сабабҳои гуногун аввал ба доманаи кӯҳҳои Олтой ва баъдан ба минтақаҳои ғарбу ҷануб ҳаракат карда, ба ҳудудҳои Қирғизистони кунунӣ расидаанд. Ҳудудҳои кунунии Қазоқистону Қирғизистон ба далолати сарчашмаҳои зиёди таърихӣ меҳани аслии сокоиҳои ориёӣ буда, то асрҳои 10-11 мелодӣ ва баъдҳо низ намояндаҳои онҳо дар ин минтақаҳо сукунат мекардаанд. Ҳудудҳои мазкур дар замони Давлати Сомониён дар тобеияти ин давлат қарор доштанд.
Абдуррашид ал-Бакувӣ дар асараш «Китоб ал-талхис-ал-асар ва аҷоиб ал-малик-ал қаҳҳор» дар бораи яке аз маҳалҳои ин минтақа Фаран, тибқи назари баъзе олимон Варани зодгоҳи Фаридун будааст, чунин менависад: «Фаран (дар ал-Қазвинӣ, с. 405) — вилоятест дар сарҳади туркҳо дар назди Баласоғун. Аз ҳамин ҷост Абу Наср Муҳаммад ибни Аҳмади Тархон, ки муъҷизаҳо падид меовард. Вай аввалин донишманд аст, ки дар замони ислом зуҳур намудааст. Вай аз бисёр илмҳои замонаш огоҳӣ дошт, ҳаким буд ва маҳаки фалсафӣ дошт. Ҳамзамони Ҳаммад ас-Соҳиб Исмоил ибни Ибод вазири Маҷд-уд-Давла ибни Бувайҳа буд. Вай мусиқишинос, инчунин тирандози моҳир низ буд, аз камон тир меандохт ва дар ҷанг ҳалок шуд. Ин воқеа дар соли 345 (956-57) рӯй дода буд. Исмоил ибни Ҳаммад ал Ҷавҳарӣ — муаллифи китоби ашъор ва амакаш Исҳоқ бини Иброҳим муаллифи «Девон-ул-адаб» низ аз ҳамин ҷо буданд. Аҷиб он аст ки ин ҳарду дар забону адабиёти араб мумтоз гаштанд…» Халқи қирғиз зери фишори қабилаҳои хунхори ҷунгарҳо-ойратҳо-қалмоқҳо то асри 17 ба доманаҳои шимолии кӯҳҳои Тёншон ва баъди асри 17 ба доманаҳои шимолии кӯҳҳои мазкур ҳаракат карданд.
Filed under: Майдони бахс ва андешарони | Tagged: Ворух, Исфара, Киргизия, Муҳтарам Ҳотам, қирғизҳо | Leave a comment »
