Бо Субҳон

Рангу дуду абрҳои олуда ба рангу нури офтобу дуди худравҳо аз чашми панҷараҳои плостику чӯбин ба чашми ҳазорҳо кас мерасанд. Тасвирҳои осмониро, мисли ҳолатҳову манзараҳои заминӣ, ҳазор гуна шарҳ додан мумкин аст. Фақат барои шинохту тасвири он чӣ, ки табиат аз абру осмону рангҳо меофарад, нигоҳи суратгиру суратгар мебояд. Пур аст нигоҳе, ки аз он омезиш чизеро дарк намекунад, бо хира гаштан ба он сӯ ягон сурат дар зеҳнаш тасвир намешавад….

Чӣ суратҳоеро аз пораабрҳо ҳар рӯз осмон месозаду боз гоҳ бо дасти боду гоҳо бо дасти абрҳои дигари дар ҳоли ҳаракат вайрон мекунад…Ва субҳу шом ё тулӯъу ғуруб дар чанд хели ранг тар аст, махсусан ранги сурх, мисли ранги ашкҳои хунолудаи дидаи модар, ки бозгашти фарзандашро (ё аз ҷанги Гирмон, ё аз ҷанги Украин ва ё аз роҳи тармапечи кадом ағбае) интизор аст….

Filed under: Майдони бахс ва андешарони | Tagged: Субҳон Ҷалилов, абрҳо, баҳор, нури хуршед, осмон, панҷара, рӯшноии офтоб, сурхӣ, тиреза, тулӯъ, ғуруб | Leave a comment »

Шаб буд ва андешаҳое, ки акнун дар қолаби як сар намегунҷиданд, соҳибашро ба кӯча кашонданд. Ҳам ҷисми хаставу ҳам андешаҳои гаронро ба дуриҳо кашола кардаву бурдан саҳл нест. Ва як асрори кӯчаки нимкушода ҳам ҳамин аст, ки аксарият аз он, ки ин ду бору чанд бор барояшон гаронӣ меорад, якеро ё якчандеро раҳо мекунанд — ё ҷисми хастаро ё бори андешаҳои андешазоро ё бори ҳар гуна амонатро…ва ҳатто бори нангу номусро….Вале ғайриинтизор бори ранҷишу озурдагиро бо ҳама гарониву бӯйи бадаш мебаранд баъзан то охири роҳи зиндагиашон…

Канори ин об аз борҳои партофташудаву гузошташудаву фаромӯшшуда пур аст, мисли қаъри обҳои пур аз қуфлҳои баставу бекалид. Басо дилҳо буда, ки на аз нури моҳ равшан шудаву на аз нури чароғҳои канори роҳ, басо андешаҳоеро ин об ёд дорад, ки на дар дили соҳибонаш ғарқу фано шуданду на дар дили об, мисли ҳамон равғани рӯйи шир…

Андешаҳо баъзан чун борҳое, ки расмиёти гумрукиро нагузаштанду соҳиби худро эҳтимол ба мушкилу ҷарима мувоҷеҳ кунанд на дили дилхоҳе барои ба он гузаштан меёбанду на дар он сар ҷойи амне барои пинҳон шудан… Ва шояд қуттиҳои холиву зарфҳои машруби соҳили обҳо осори бо дард берун омадани ҳамон андешаҳоянд, ки якҷо бо чанд дона моҳичаи аҷалрасидае қурбон шудаанд. Аз ин гуна қиссаҳо канори обҳо зиёд ёд дорад ва ҷо-ҷо гулханҳои хомӯшгашта ва хокистартӯдаҳо ба он гувоҳ аст…

Filed under: Майдони бахс ва андешарони | Tagged: Субҳон Ҷалилов, Шарқи озод, андеша, дарё, шаб | Leave a comment »

Ин мисли ҳамон буд, ки дар роҳу пайроҳи кӯҳӣ дар суроғи чукриву торон раҳат аз миёни сабзазоре мегузарад ва дар накҳати пудинаву кокутиву ҷамилак маст мешавӣ…

Ин мисли ҳамон буд, ки чашмаи софе яке раҳи худро дигар карду аз баландӣ ба рӯйи сабзаҳои дар ҳасрати борон сӯхтаи таҳдашт сарозер гашт…

Ин мисли ҳамон буд, ки мо як хазинаи китобҳои гумшудаи тамоми бузургсолону авлоди гузаштаи худро, бо саҳфа-саҳфа хотирот, панд ва андарз барои чанд соат ёфтем…

Ин мисли ҳамон буд, ки ӯ ба гирди рӯймоли сафеди сараш аз бодҳои гирдгардони Файзобод як нафаси тоза, як ҳисса ҳавои покиза овард…

Ин мисли ҳамон буд, ки ӯ рӯҳи поку хотираву чеҳраву гапҳои ширини модарамро ҳам, мисли он ки мағзу қанду шириниро дар остини куртаҳои гули майдааш, якҷо ба хонаи нави шаҳрии мо овард…

Filed under: Майдони бахс ва андешарони | Tagged: Остин, Файзобод, бибиҷон, меҳмонӣ, момаи Иззатмоҳ, оча, хонаи нав, шамол | Leave a comment »

Роҳ ва пайраҳаҳо мисли рагу хуну нафасу ҷони инсон ҳамеша бо ӯ будаанд. Кам чизе мисли роҳ ба инсон наздику ҳамроҳи ҳамешагӣ аст.

Агар нек биандешем, аз роҳи таваллудхона ё ҳуҷраи гарму танги кампири Ороста, ки ними деҳа онҷо то таваллуд эму дем мекарду баъзан ҳатто таваллуд мекард, то гӯристон, ки аллакай ҷисми беҷони мардумони имрӯзӣ монанди келинҳои маскуншуда дар хонаҳои долондори онҳое, абадӣ маскун мешаванд, ки сад сол қабл ба дори бақо пайваста буданд, фосилаи андаке аст. Монанд ба фосилаи намози асру шом. На, балки фосилаи миёни саломи китфи рост ва китфи чап….

Аммо дар миёни ҳамин ду нуқта, ба дарозии чанд даҳсола, ки касе онро мушаххас гуфта наметавонад, фурсате ҳаст, ки мардумон ба ҳар гуна онро пушти сар мегузоранд. Монанд ба аксари хонасозиҳои мо, ки тарҳу нақшаву ҳисобу ҳасад надорад (ё фақат дар ҳуҷҷатҳо дорад), раҳпоиҳо дар ин масир баъзан ба он ҳад ғамбору аламдоранд, ки дилат сар аз попӯшии дар ин раҳ даридаву лах-лах шуда то вақти зоеъгашта месӯзаду месӯзад…

Ҷойи таассуф аст, ки раҳравон дар ин фосилаи раҳ баъзан (мисли баъзе ронандаҳои сархушу бепарвои имрӯз) ба ин ҳадд бепарвоанд, ки гӯё роҳи омаду рафти онҳо ба ин сарои дудар дигар асту аз дигарон дигар…

Filed under: Майдони бахс ва андешарони | Tagged: деҳа, пойпӯш, рафтан, роҳҳо, умр, хумор | Leave a comment »

Қариб панҷ сол аст надидамаш…

Бале, ҳамон хушрӯйро, меҳрубонро, ғамхорро…

Субҳ.

Намедонам кадом нафас тозатар буд — нафаси субҳ ё нафаси ӯ? Намедонам кадомин нармтару гармтар буд — курпаи рӯям ё дасти ӯ ба рӯям? Намедонам роҳҳо росту ҳамвор буданд ё дуои хайри ӯ мустаҷоб мешуд? Вале медонам, ки кулчаи субҳи содиқ пухтааш (аз хамири шаб шуридашудаву нимишаб бо гармии нигоҳҳояш расидаву рӯ гирифта) ба даҳони донишҷуйи он вақт нимасер маззаи дигар медод. Шояд субҳ аз он пуртаровату пурбаракат аст, ки ӯ ва онҳо бедоранд, ӯ ва онҳо дар намозанду дар дуо …

Нимарӯз

Гиряҳояшро ман сари дастурхоне, ки ҳама чӣ дошт, ёд дорам. Ҳама чӣ ҳам ки буд, ҳама касеро, ки ӯ мехост гирди он дастурхон бубинад, намеёфт. Фикр мекард, оне, ки ҳама чиро барои рӯйи дастурхони ӯ бо обилаи кафи даст ва дар ҳавои сарди мулки ғарибӣ муҳайё кардааст, ҳамин ҳоло гурусна аст. Шояд ин тавр набуд, аммо ӯ ҳамин гуна хаёл мекард…

Filed under: Майдони бахс ва андешарони | Tagged: Рӯзи модар, Файзобод, алам, волидон, китобҳои Субҳон Ҷалилов, модар, оча, очаҷон, рубоёти модар | Leave a comment »

Ман намунаҳои мухталифи муҳаббату дустдориву вобастагиву … ғайраву ҳоказоро дидааму медонам. Дар инсонҳо қатори ақлу фаҳму илму идрок — раҳму шафқат ва дилсӯзиро дӯст дорам. Ман ҳамеша ба ин назар будам, ки инсонҳо новобаста ба он, ки чӣ кору бору машғулияту вазифа доранд, дар баробари хаёлбофӣ ва фантазияи ғайриқолабӣ, ҳатман бояд раҳму меҳрубонӣ дошта бошанд. Албатта бе ин неъматҳо ҳам зистан мумкин аст (садҳо мисолу намунаашро шумо медонед!), вале агар аз онҳо бархурдоред, пас шояд аз инсонҳои баргузидаву назаркардаед…

Духтарам Марҳаборо, ки дар синфи чорум таҳсил мекунад, ман ҳар субҳ ба гимназия мебарам. Соати 14:20 ӯро баъди анҷоми дарсҳои асосӣ гирифта, ба Мактаби амрикоӣ — ба курсҳои омӯзиши забони англисӣ мебарам. Аз соати 15 то 16:20 ӯ онҷо дарс мехонад. Баъзан дар фосилаи қариб якуним соат ба хона меоям, кадом корҳои худро анҷом додаву вақти рухсати онҳо барои оварданаш меравам. Баъзан пушти дари онҳо ё дохили мошин интизор мемонам…

Имрӯз якбора бо гиряву бо оби дида аз курси забономӯзӣ берун омаданаш ҳайронам кард… «Муаллимаамон ба хориҷа меравад….» гуфт. Ғайриинтизор ман шоҳиди намунаи олии муҳаббату дӯстдорӣ миёни шогирду муаллима мешавам. Гиря гулӯгирам мекунад. Офарин, муаллима Азима, хоҳараки донишманду ҳунарманд, ки тавонистаи дили шогирдро ба даст орӣ, тавонистаи коре кунӣ, ки Марҳабо шуморо на фақат чун як омӯзгор, балки чун ҳамшираву ҳатто баробари модари худ дӯст дорад…

Filed under: Майдони бахс ва андешарони | Tagged: Азима, Мактаби амрикоӣ, Марҳабо, Муаллима, англисӣ, вазорати маориф, гиря, дили бузург, маркази забономӯзӣ, муаллими беҳтарин, ғамхор | Leave a comment »

Оҳу дареғ, ки ҳар қадар аз истгоҳи ҷавониву камолот дуртар меравӣ, фосила аз он айём то ту бештар мешавад…Ҳамин авқот ҳис мекунӣ — таҷрибае, ки дар миёни ин фосила меандузӣ, барои бозгаштат ба ҳамон ҳолату замон, ки хумораш дилу ҷонатро месӯзаду хокистар мекунад, комилан дархӯр нест. Ва шояд ин ягона ҳолатест, ки таҷрибаи рӯзгор наметавонад барои бозгаштат ба айёми беғамиҳои ту мусоидат кунад.

Кӣ аст, ки намехост фақат як бор баргардад ба замони ҷойхобҳои қатори кӯдакӣ, замони шириниҳои арзон ва муносибатҳои қиммат, айёми ҳавлиҳои бе девор ва дарвозаҳои бе қуфл, замони шодиҳои беҳисоб ҳатто аз либосҳои кӯҳна, вале тозаву шинам, ки акнун аз мо шуду чанд дақиқа пештар аз бародар ё хоҳари бузургамон буд…!?

Filed under: Майдони бахс ва андешарони | Tagged: айёми беғамӣ, бозгашт, кӯдакӣ, модар, оча, хумор | Leave a comment »

Дигар маълум аст, ки дар шаклгирии зиндагии инсонҳо дастҳову пойҳо ҳам нақши муҳим доштаанд… Дастҳое, ки покизаву олуда буданд ва пойҳое, ки ҳар куҷо рафтанду нарафтанд. Ва ҳам на камтар аз онҳо нақш доранд сарҳову мағзҳо, ки идораи ҷисм дар дасташон буд, чашмҳо, ки гоҳ сер буданду гоҳ гурусна ва қалб, ки саргузаштҳо онро гоҳ нарму ором ва гоҳҳо сангу оҳан карда…

Аммо рӯй аст, ки асари хиҷолатро фавран дар худ инъикос мекунад, мисли осори шодӣ, ки дарҳол ба болояш медамад. (Тахминан монанди индикатори ким-кадом электрик, ки ба воситаи он будан ва ё набудани қувваи барқро месанҷад)

Пури хокистар аст, гирди лабони оне, ки кадом вақт рӯ ба рӯйи як интихоб, як иштибоҳ ё баъди кадом тасмим варақи рӯяш даргирифтаву сӯхтаву дуд кардааст…(Ва онро дигар ягон собуну моеъи дастурушӯйӣ пок карда наметавонад)

Дар рӯйҳо ҳазорон осор аз зарбаҳои панҷаву ангуштони акнун фалаҷшуда боқӣ мондаанд, ки соҳибонаш бехабар аз қоидаи бумеранг ин амрро бори кори зиёду сардии шабҳои фасли дай мекунанд…Дар рӯйҳое, ки ҳеҷ гоҳ ба рӯйи ҳарому макруҳот наафтида буд, то имрӯз, баъди хушкидани садҳо чашмаву ҷӯй ҳам, сад ҷӯя об равон аст…(Обе, ки онро мардумон гоҳ обрӯ мегуянду гоҳо оби руй)

Filed under: Майдони бахс ва андешарони | Tagged: асрор, бӯйи нон, инсонҳо, нон, нонвойхона, рӯй, серӣ, танӯр, чеҳраҳо | Leave a comment »

— Барои вай тамоман душвор буд. Дар миёни ҳама ва на монанд будан ба ҳама магар осон аст? Аз ин ҳам мушкилтару аламдортар он буд, ки баъди сад соли бозгашт калиди дари як вақт дар нӯги чолбанди бибиаш кӯргиреҳ бударо намеёфт..Балки худи ҳамон бибиашро дигар намеёфт…Ва ин хосияти хуб надорад, ки калидро наёбиву бибии калидбонат ҳам дигар нопайдо бошад. Бе бибӣ чӣ кор кардан мумкин аст? Ҳама корро албатта кардан мумкин аст, фақат асрори пушти ин дари баста як умр дар дили кас хоҳад монд.Ҳамин андеша шуморо безобита мекунад, ки эҳтимол пушти ин дари баста хазинаи мусафеди Қаландар пинҳон аст ва шумо ҳатман бояд бибӣ ва калиди нӯги чолбанди ӯро пайдо кунед. Бе бибӣ ва маслиҳату насиҳаташ хӯрок ҳатто аз гулӯ намегузарад, балки агар гузарад ҳам заҳролуд мекунад, чун бе бибӣ касе асрори хӯрокҳои қадимаро ҳатто ёд надорад…

Ба ҳама дарҳо, хоҳ аз ин дунё ва хоҳ аз он дунё ҳамеша ду чиз хос аст ба рӯйи шахси рӯ ба рӯяш — кушода будан ва баста будан. Ӯ дар бораи дарҳои нимроғ фикр намекунад. Балки фикр мекунад, ки ба он дарҳои нимроғ, агар ҳастанд, фақат касе тасодуфан ворид хоҳад шуду касе аз маҷбурӣ ва лоилоҷӣ…

Filed under: Майдони бахс ва андешарони | Tagged: бибӣ, гиреҳ, дар, дарвоза, калид, хоҳарон, чолбанд, ҳамсоя | Leave a comment »

Ними шаб садои рӯҳнавозе аз соишу расиши нохун ва торҳои гитор фазои кулбаеро, ки дар як кунҷаш ман дароз кашидааму дар кунҷи дигараш ту нестӣ, пур мекунад…

Китоби ошноии мо пури ҳаводисест, ки дар баёни он до, ре, ми, фа, сол …гиря мекунанд, мисли ҷавонписари навхате, ки рӯзи туйи дӯстдоштааш аз туйхонаи деҳаи ҳамсоя ноумед лаб-лаби замини кишти колхозӣ то хона пасту бесадо, пинҳонӣ вале бо алам бунга мекашад…

Ва ту меоӣ. Як даста шамъ ба даст, дар суроғи ин кулбаи сарду бечароғ меҳмонии хобҳои ман…Касе (душмане) маро маҷбур мекунад, ки бедор бошам ва то бомдод бо пушти ангуштон ҳавру буғи тирезаҳои ин кулбаро фақат ба хотири рӯшан сохтани роҳи омаданат пок кунам..Вале ту аз дар вуруд намешавӣ.. Ту ки ба хоб омаданиӣ ва ман ки хоб надорам. Чӣ тазоде…!? Балки дарде…!?

Filed under: Майдони бахс ва андешарони | Tagged: гитара, ишқ, таронаи ошиқона, хоб, шаб | Leave a comment »

Ҳудуди се моҳ — аз ҳамон рӯзи бо хоҳиши худ рафтанам аз кори қаблӣ, ки бар ивази як дунё таҷриба ва шинохти бештар аз одамон бист соли ҷавониамро рабуд, аз ҳама таку давҳои заруру нозарур канортар ва меҳрубонтар ба ҷисму ҷони худам, билохира наздиктар бо фарзандон ҳастам. Бехобиҳои бистсола ҳам ҷуброн шуданд …

Рост аст, ки ҳар чизе бо шумо рух медиҳад, ба он ҳад мояи нигаронӣ ва ташвиш нест, ки шояд худатон ҳам дар аввал ҳамон гуна фикр мекунед. Дар ҳар шебу фарози умр ва ҳолату мавқеъ ҳатман дари имкониятҳои дигар ба рӯйи инсонҳо кушода мешавад, шароити беҳтар барои кору машғулияти ба дил наздик фароҳам меояд..

Ману Марҳабо дар фосилаи ин имконият сад ҷойи дар ин шаҳр дидаву нодидаамонро дидем ва дар хотираи худамон роҳу нишонии чанд ҷой ва макони дигару диданиеро сабт кардаем. Осорхонаи адабиву ёдгории Мирзо Турсунзода — Қаҳрамони Тоҷикистон, маконе буд, ки мо чанд рӯз пештар онҷоро тамошо кардем.

Ҳама ашё ва нигораҳо ҷолибу азизу диданӣ ва ҳама хотирот (аз тарҳу лоиҳаи хонаву ҳавлӣ то Волгаи Устод) шуниданиву шавқовару омӯзанда буданд… Суратҳо аз ин осорхона

Filed under: Майдони бахс ва андешарони | Tagged: Бист сол, Марҳабо, Мирзо Турсунзода, Субҳон Ҷалилов, осорхонаи Турсунзода, радио, тамошо, Қаратоғ | Leave a comment »

Аз он маконе, ки ман берун омадам то инҷо чанд ҳазорсола раҳ буд..Дар ин раҳ аввалиҳо дар баъдиҳо такрор мешудаанд, айнан мисли ҳамон, ки фардоиҳо такрору идомаи имрузиёнанд…Ва ин раҳ, ки ман аввалу охирашро намедонам, пури ҷӯяндаҳо буд- ҷӯёи нон, ҷӯёи ном ва ҷӯёи шуҳрату сарвату… ҳар чизи дигар…

Ва зани калонсоле (ки ангуштони дасту гарданаш пури ҳалқаву занҷираи тилло буду нигоҳаш ҷиддӣ ва ҳатто бераҳм ба назар мерасид) бо ҳамон саволе, ки ба ҳазорҳо кас додааст, хаёламро парешон мекунад:

— Кӣ аст муаллифаш? Дар бораи чӣ аст он?

— Намедонам, кӣ аст муаллиф…Фақат медонам, ки асрори дунё, ки ба бақояш ҳатто бисёриҳо аз имрузиён каму беш бовар мекунанд, дар он китобат шудааст… Медонам, ки сад саҳифаи пушту рӯ дар мавриди он аст, ки гамдумкиштаҳо ҳатто дар ҳоли узви оилаи олими кишоварзе будан ҳам ҳоло натавонистаанд, ки ҷав бируёнанд…

Filed under: Майдони бахс ва андешарони | Tagged: Пиразан, Фуруғи субҳи доноӣ, асрор, китоб, китобхона, китобхонаи миллӣ, тилло, хазина | Leave a comment »

Шаб. Роҳ. Чароғ. Намедонам кадомин шаб ва аз охир чандумин шаб, мисли он, ки номаълум аст кадом роҳ ва чароғи кӣ?

Ва мешинӣ то нафас рост кунӣ рӯйи хараке, ки то ту ҳазор кас барои ин кор ва барои ин ният фурсат наёфт…

Ва дар андешаи сабзаҳо хоҳӣ буд, ки бе ту ҳам сад кафи по дусад нақше ба рӯяшон гузошта…

Кӯки сару гардани ба замин дӯхтаро кандаву ҳамон суйе менигарӣ, ки аз он ҷо сели рӯшанӣ пеши поят мерехт. Шишачароғҳо яке рушану дигар торик, яке гарму дигар сард, яке бедору дигар хоб..Айнан мисли зану марде, ки яке аз дигаре каҳр кардаву он дигарро ғурури ноҷову нолозиме намегузорад як қадам сӯйи шикасти сукут гузорад…

Ва ин кадомин роҳ аст чунин холӣ ва сокит? Ҳоло, ки ҳатто роҳҳои хатову сарбаста пур-пури инсоне аст, ки қиссаҳои хаёливу воқеъии сафаракиҳои ҳамин гуна роҳу пайраҳаҳоро аз тифлӣ то имрӯз мехонду анҷомашро ҳам медонад…Барои нақли онҳо пеши устодаш ҳатто баҳои панҷ ҳам мегирифт…

Filed under: Майдони бахс ва андешарони | Tagged: Маҷнунбед, Роҳ, Субҳон Ҷалилов, Чароғ, Шаб, бед, боғ, гӯристон, дарахт, хоб | Leave a comment »

Гарду ғубор аз рӯзгори пуртазоду пурғам ба чеҳрааш мисли гарду чанги кӯчаҳои зодгоҳаш ба рӯйи баргу гулу гиёҳ нишастааст …

Ку боде, мисли боди Файзобод, ки гарди ғаму андӯҳро аз рухсори момаи Иззатмоҳ — модари модари ман, тоза кунад?

Ва оё мешавад ғами фарзандони нозанину андӯҳи як авлод хешу табори рафтааш аз дилу рухсору рӯзгораш тоза шавад ? Не, албатта!

Аз шунидани хабари бемориаш дилам ба қавли мардум «дар замин мезанад», аз табассумаш шодӣ вуҷудамро фаро мегирад….Бо рафтан ба деҳа аввал ба хонаи ӯ меравам ва дар канораш оромиш меёбам…

Ҳар боре, ки дуо медиҳад, гиря гулӯгирам мекунад…Ман ҳамон маъниву калимоту ҳарфҳоеро мешунавам, ки аз раҳматии очаам вақти дуояш мешунидам. Ӯ ҳам шояд аз очааш шунида буда…

Дар бару дар канору дар зиндагии мо то дер бимон — момаи Иззатмоҳ, ки руйю буйи очаамро дорӣ …

Filed under: Майдони бахс ва андешарони | Tagged: Файзобод, беморӣ, бибӣ, дуои модар, кампири Иззатмоҳ, модар, оча, рубоёт, садқа шавум | Leave a comment »